‘Andifuni madyakophu apha!’ Uphicotho lwepolitiki nocalucalulo ngeendlela ezinoburharha, ukhwenkco, nezigqebhelo, kwinoveli kaZotwana <em>Imijelo yegazi</em>

Research Article

‘Andifuni madyakophu apha!’ Uphicotho lwepolitiki nocalucalulo ngeendlela ezinoburharha, ukhwenkco, nezigqebhelo, kwinoveli kaZotwana Imijelo yegazi

DOI: 10.1080/02572117.2023.2282478
Author(s): Simthembile Xeketwana Stellenbosch University, South Africa

Abstract

Iinjongo zombhali ziba liqela kuze kuthi kulowo ufundayo kubekho uxanduva lokutolika nokuhlalutya oko kubhaliweyo. UZotwana kwincwadi yakhe yenoveli ethi, Imijelo yegazi usibalisela ibali, kuze kuthi xa umfundi efunda elo bali ancothule ubuchule bokubhala bukaZotwana. Xa eveza okwenzekayo kwiifama zabamhlophe nendlela imidaka ibisakuphatheka ngayo kuloo maplasi usebenzisa isakhono esahlukileyo kwaye ephendula imiba etshisa ibunzi. Lo kaZotwana uthi asebenzise ipolitiki, ucalucalulo esebenzisa izixhobo nezakhono ezifana noburharha, izigqebelo (irony) izikweko, izenyeliso neentetho ezikhwenkcwayo (satire). Ngokusebenzisa nokukhokelwa yinkcazobungcali yesakhono-bunzululwazi sokubhala, eli phepha liphicotha iindlela uZotwana azisebenzise ngayo ezi zithako ukuveza ubutyhakala bamafama ngeminyaka yocalucalulo phakathi kowe1948 no1986. Ukwaleka, ukwaveza oku esebenzisa ixesha lengcinezelo apho impathogadala yemidaka yayigquba. Uphengululo luncwadi lubonisa ukuba ababhali besiXhosa bazisebenzisa kakhulu ezi zakhono ukuzama ukubonisa iindlela zokumelana nempatho egadalala ababehlangabezana nayo kumaxesha ocalucalulo. Uburharha bubonwa njengendlela esetyenziswa ngababhali kakhulu ukuquma le ntlungu, ngokuba babhale ngeendlela ezihlekisayo kodwa beveza indlela abaphetheke ngayo. Ngokusebenzisa uphando ntyilazwi, eli phepha liphonononga esi sakhono sikaZotwana. Ulwimi olusetyenziswe ngumbhali luyavezwa kwaye lujongwa nzulu kusetyenziswa iindlela zokufunda ngeendlela zokukhangela iintsingiselo zoko kubhalwe ngumbhali. Eli nqaku liqukumbela ngokuxoxa nzulu ngendlela lo kaZotwana athi asebenzise ngayo ulwimi lwesiXhosa ebhentsisa izakhono zokubhala, nesilulutho kubafundi boncwadi. Kananjalo, likwabonisa ukuba le ndlela yokubhala kumele ikhuthazwe kuba ikhulisa inkcubeko nolwimi olo. Ukudadela enzulwini, eli phepha liza kuqukumbela ngokuveza ingxoxo ebonisa ubuchule bukaZotwana ekubhaleni le noveli yezopolitiko nokubaluleka kwayo ekufundiseni ulwimi.

Get new issue alerts for South African Journal of African Languages